BNN
Hỏa Sơn
"Từ ga Liên Chiểu, đi bằng đường biển, men theo núi Hải Vân đến làng Hoà Vân khoảng một tiếng đồng hồ. Đó là một ngôi làng trong một vùng vịnh nhỏ, khép nép nằm sau mũi Isabelle. Bao bọc là trùng điệp chênh vênh núi và đèo Hải Vân. Ngôi làng còn 89 bệnh nhân mang di chứng nặng của bệnh Phong đang sống tập trung và 98 hộ gia đình gồm 286 nhân khẩu nằm rải rác quanh núi" - đó là chỉ dẫn của một nhà Báo mà BNN thu thập được. Để chuẩn bị cho chuyến đi "Du xuân Canh Dần - Khám phá Vân Phong", BNN xin đăng tải thêm vài thông tin về Vân Phong để các bạn cùng biết:
Mũi Isabele( Làng Phong Hòa Vân) chụp từ đèo Hải Vân
Ảnh : Lê Thanh Trường
Sau Hội nghị phục hồi chức năng người khuyết tật tháng 10 -1997 do WHO tổ chức tại Hà Nội, đã chính thức quyết định đưa mọi làng Phong trên cả nước tái hoà nhập với cộng đồng. Làng Phong Hoà Vân - TP Đà Nẵng là đơn vị đầu tiên của cả nước thực hiện quyết định đó. Tuy nhiên, con đường tái hoà nhập đó không đơn giản. Thực tế cuộc sống của người dân Hoà Vân ngày ấy, bây gìơ... ra sao?
Hoà Vân trăm điều để nói
Từ ga Liên Chiểu, đi bằng đường biển, men theo núi Hải Vân đến làng Hoà Vân khoảng một tiếng đồng hồ. Đó là một ngôi làng trong một vùng vịnh nhỏ, khép nép nằm sau mũi Isabelle. Bao bọc là trùng điệp chênh vênh núi và đèo Hải Vân. Ngôi làng còn 89 bệnh nhân mang di chứng nặng của bệnh Phong đang sống tập trung và 98 hộ gia đình gồm 286 nhân khẩu nằm rải rác quanh núi.
Còn nhớ trong ký ức xưa cũ, thỉnh thoảng xuôi ngược qua lại đèo Hải Vân, nhìn xuống chân đèo, nằm ven biển lác đác một xóm nhà. Khi hỏi đến tôi chỉ được người ta trả lời ngắn gọn và chẳng cần giải thích gì thêm "đó là làng cùi".Đơn giản, những người bệnh ở đó sống biệt lập hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Họ đã sống suốt một đời tăm tối, thiếu thốn, bệnh tật và chịu sự xa lánh của người đời.
Đất nước vừa đi qua chiến tranh, còn ngổn ngang trăm điều nhưng "làng cùi" ấy được gọi lại bằng cái tên nhân ái hơn: Làng Phong Hoà Vân. Thuở đó làng được sự chăm sóc trực tiếp của Bệnh viện Da liễu tỉnh và được tiếp nhận những chương trình viện trợ từ thiện của nhiều cơ quan phi Chính phủ của nước ngoài. Nhưng thực ra dân làng vẫn không thoát ra được nỗi cô đơn cùng tận của bệnh tật. Những tấm lòng từ tâm đôi khi chỉ là sự an ủi chợt đến, chợt đi.
Tác giả (bên trái) trên đường ra làng Phong Hòa Vân
Ảnh:Nhật Nam
Về Hoà Vân trong cái náo nức khi làng Phong ấy đã chính thức được UBND TP Đà Nẵng quyết định tái hoà nhập với cộng đồng. Có nghĩa nó là một đơn vị hành chính, một thôn làng như mọi thôn làng khác giữa cộng đồng nước ta. Nay phải gọi lại đúng cái tên của nó: Thôn Hoà Vân, xã Hoà Hiệp, quận Liên Chiểu, TP Đà Nẵng.
Chỉ một cái tên thôi nhưng nước mắt của bao người bệnh không thể nào đong hết nổi. Bao số phận từ tối tăm mù loà nay bước ra ánh sáng của cuộc sống làm người. Về đây, chúng tôi nghe kể lại một câu chuyện đến nặng lòng. Sau khi nghe tin trên, suốt đêm hôm đó 78 bệnh nhân tập trung lại ôm nhau mà khóc nức nở vì quá đỗi mừng vui. Nhưng sau đó "chưa kịph vui", họ lại lo cho số phận của mình vì số bệnh nhân này dù đã hết bệnh nhưng di chứng để lại làm họ mất khả năng lao động. Trước đây họ được Sở TBXH trợ cấp mỗi tháng 120.000đồng/ người, bây giờ họ là những công dân bình thường thì mức trợ cấp ấy sẽ mất đi và đời sống rồi sẽ ra sao?
Rời tàu, đi bằng thúng Chai vào làng Phong
Ảnh: Nhật Nam
Làng vẫn còn rất nghèo và thiếu tốn trăm bề dù họ đang sống bên biển, bên rừng; đơn giản vì đa số dân làng không còn khả năng lao động bình thường. Bác sĩ Hoàng Văn Đẩu, Giám đốc Trung tâm Y tế quận Liên Chiểu nói với chúng tôi: "Trước đây khi TP Đà Nẵng chưa tách tỉnh và chưa trực thuộc Trung ương. Hoà Vân trực thuộc UBND tỉnh Quãng Nam - Đà Nẵng mà trực tiếp là Bệnh viện Da liễu tỉnh, vừa có ngân sách Trung ương vừa nhận được tài trợ của các tổ chức nước ngoài; khi trực thuộc UBND quận Liên Chiểu và Trung tâm Y tế quận thì ngân sách quá eo hẹp nên thực tế đã đẩy Hoà Vân vào một tình thế khó khăn hơn bao giờ hết".
Tác giả đang tự nấu cơm cho buổi tối
Ảnh : Nhật Nam
Y tế quận thấy một không khí làm việc thật khẩn trương. Đa số các Bác sĩ, nhân viên Y tế với tấm lòng nhân ái hết sức mình khám và chữa bệnh bù lấp lại khoản của cải còn hết sức khiên tốn mà đoàn đã mang ra.
Cô giáo ấy bây giờ
Ngôi truờng mà chúng tôi đến thăm chỉ có 5 lớp (từ lớp 1 - 5). Nhưng phải học ghép lớp 1, 2, 3 vào một; 4, 5 vào một lớp với tổng số 31 học sinh. Riêng 1 lớp mẫu giáo có được 11 cháu. Với tổng số lớp nói trên chỉ có 3 giáo viên.
Được gặp cô giáo Hà Thị Thu Oanh người mà chúng tôi vẫn mong được gặp trước khi lên đường. Chuyện kể về cô giáo mà chúng tôi nghe được như một khúc tình ca. Sau khi cha mẹ chia tay, cô giáo hồi ấy còn rất nhỏ ở lại với mẹ. Bỗng một hôm, mẹ cô phát hiện mình bị bệnh phong, thời ấy căn bệnh này thật khủng khiếp. Người mẹ lặng lẽ không nói với ai, kể cả cô con gái ruột duy nhất, một mình về làng phong. Từ đó gia đình, bà con không có tin tức. Rồi cô giáo lớn lên, tốt nghiệp trường trung học sư phạm Đà Nẵng. Đầu năm 1987 được bổ nhiệm về dạy trường tiểu họcc Tiên Lãnh, huyện miền núi Tiên Phước, tỉnh Quãng Nam 4 năm. Năm 1990 cô giáo biết được tin mẹ đang ở Hoà Vân, cô cũng như mẹ, một mình lên đường về đây, vừa chăm sóc nuôi dưỡng mẹ vừa dạy học... Năm tháng đã qua đi, cô giáo vẫn thẹn thùng khi nghe tôi hỏi về chuyện "đi hay ở" - đã trả lời "em sẽ ở lại", dù tôi biết đã nhiều lần Phòng GD&ĐT quận Liên Chiểu đề nghị đưa cô về thành phố để dạy. Cô giáo tâm sự: "Em chỉ mong nhà trường có một số tiền nhỏ để lo cho các em như: áo quần, cặp, sách vở... vào đầu năm học, những dịp Tết Trung Thu đến, hoặc để đưa các em về thăm nhà sàn bác Hồ, công viên 29-3, Nhà Văn hoá thiếu nhi... của thành phố Đà Nẵng. Vì có những đề tài tập làm văn trong chương trình học mà thực tế các em chưa hề được "trực quan", nhiều em làm bài nửa chừng bỏ dở, cô giáo hỏi các em trả lời rất cảm động: "Thưa cô! Em chưa bao giờ thấy làm sao em tả được". Thật vậy ước mơ của cô giáo rất giản dị, ước mơ ấy không phải cho cô mà cho các em nhỏ, những người cô hằng yêu mến. Tiếp xúc với cô giáo mới biết thêm ngoài việc dạy học, cô giáo Hà Thị Thu Oanh còn tham gia Ban chấp hành Đoàn Thanh niên thôn, sinh hoạt tích cực trong hội phụ nữ.
Đêm văn nghệ tại Làng Phong Hòa Vân
Ảnh : Nhật Nam
Có những học sinh lên học cấp 2, thôn đưa các em về thành phố học, các em vẫn không hết mặc cảm về nơi mình đang sống. Trong những ngày nghỉ, bạn bè trong lớp đưa các em về quê, các em phải nói dối là đang ở Liên Chiểu nhưng đợi bạn bè về, các em mới vượt núi để về nhà, nhiều lúc trời chuyển mưa và đã tối đen như mực".
Những ngày sống tại đây, tôi mới hiểu mặc cảm ấy không chỉ ở các em mà còn trùm lên tất cả người dân. Mặc cảm ấy hằn quá sâu trong tâm hồn cộng với thời gian dài cách biệt với thế giới bên ngoài đã làm "bó" tầm suy nghĩ của người dân nơi đây, nhất là chị em phụ nữ.
Rời Hoà Vân khi cơn mưa chiều kéo về, tâm trí tôi cứ suy ngẫm mãi - viết gì cho Hoà Vân đây!Trăm điều để nói...
Xem thêm:
Du xuân Canh Dần - Khám phá Vân Phong
Làng cùi Vân Phong: heo hút những bóng người-Mười năm không một đám cưới
Làng cùi Vân Phong - Một góc Đà Nẵng ít người biết đến
Mũi Isabele( Làng Phong Hòa Vân) chụp từ đèo Hải Vân
Ảnh : Lê Thanh Trường
Sau Hội nghị phục hồi chức năng người khuyết tật tháng 10 -1997 do WHO tổ chức tại Hà Nội, đã chính thức quyết định đưa mọi làng Phong trên cả nước tái hoà nhập với cộng đồng. Làng Phong Hoà Vân - TP Đà Nẵng là đơn vị đầu tiên của cả nước thực hiện quyết định đó. Tuy nhiên, con đường tái hoà nhập đó không đơn giản. Thực tế cuộc sống của người dân Hoà Vân ngày ấy, bây gìơ... ra sao?
Hoà Vân trăm điều để nói
Từ ga Liên Chiểu, đi bằng đường biển, men theo núi Hải Vân đến làng Hoà Vân khoảng một tiếng đồng hồ. Đó là một ngôi làng trong một vùng vịnh nhỏ, khép nép nằm sau mũi Isabelle. Bao bọc là trùng điệp chênh vênh núi và đèo Hải Vân. Ngôi làng còn 89 bệnh nhân mang di chứng nặng của bệnh Phong đang sống tập trung và 98 hộ gia đình gồm 286 nhân khẩu nằm rải rác quanh núi.
Còn nhớ trong ký ức xưa cũ, thỉnh thoảng xuôi ngược qua lại đèo Hải Vân, nhìn xuống chân đèo, nằm ven biển lác đác một xóm nhà. Khi hỏi đến tôi chỉ được người ta trả lời ngắn gọn và chẳng cần giải thích gì thêm "đó là làng cùi".Đơn giản, những người bệnh ở đó sống biệt lập hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Họ đã sống suốt một đời tăm tối, thiếu thốn, bệnh tật và chịu sự xa lánh của người đời.
Đất nước vừa đi qua chiến tranh, còn ngổn ngang trăm điều nhưng "làng cùi" ấy được gọi lại bằng cái tên nhân ái hơn: Làng Phong Hoà Vân. Thuở đó làng được sự chăm sóc trực tiếp của Bệnh viện Da liễu tỉnh và được tiếp nhận những chương trình viện trợ từ thiện của nhiều cơ quan phi Chính phủ của nước ngoài. Nhưng thực ra dân làng vẫn không thoát ra được nỗi cô đơn cùng tận của bệnh tật. Những tấm lòng từ tâm đôi khi chỉ là sự an ủi chợt đến, chợt đi.
Tác giả (bên trái) trên đường ra làng Phong Hòa Vân
Ảnh:Nhật Nam
Về Hoà Vân trong cái náo nức khi làng Phong ấy đã chính thức được UBND TP Đà Nẵng quyết định tái hoà nhập với cộng đồng. Có nghĩa nó là một đơn vị hành chính, một thôn làng như mọi thôn làng khác giữa cộng đồng nước ta. Nay phải gọi lại đúng cái tên của nó: Thôn Hoà Vân, xã Hoà Hiệp, quận Liên Chiểu, TP Đà Nẵng.
Chỉ một cái tên thôi nhưng nước mắt của bao người bệnh không thể nào đong hết nổi. Bao số phận từ tối tăm mù loà nay bước ra ánh sáng của cuộc sống làm người. Về đây, chúng tôi nghe kể lại một câu chuyện đến nặng lòng. Sau khi nghe tin trên, suốt đêm hôm đó 78 bệnh nhân tập trung lại ôm nhau mà khóc nức nở vì quá đỗi mừng vui. Nhưng sau đó "chưa kịph vui", họ lại lo cho số phận của mình vì số bệnh nhân này dù đã hết bệnh nhưng di chứng để lại làm họ mất khả năng lao động. Trước đây họ được Sở TBXH trợ cấp mỗi tháng 120.000đồng/ người, bây giờ họ là những công dân bình thường thì mức trợ cấp ấy sẽ mất đi và đời sống rồi sẽ ra sao?
Rời tàu, đi bằng thúng Chai vào làng Phong
Ảnh: Nhật Nam
Làng vẫn còn rất nghèo và thiếu tốn trăm bề dù họ đang sống bên biển, bên rừng; đơn giản vì đa số dân làng không còn khả năng lao động bình thường. Bác sĩ Hoàng Văn Đẩu, Giám đốc Trung tâm Y tế quận Liên Chiểu nói với chúng tôi: "Trước đây khi TP Đà Nẵng chưa tách tỉnh và chưa trực thuộc Trung ương. Hoà Vân trực thuộc UBND tỉnh Quãng Nam - Đà Nẵng mà trực tiếp là Bệnh viện Da liễu tỉnh, vừa có ngân sách Trung ương vừa nhận được tài trợ của các tổ chức nước ngoài; khi trực thuộc UBND quận Liên Chiểu và Trung tâm Y tế quận thì ngân sách quá eo hẹp nên thực tế đã đẩy Hoà Vân vào một tình thế khó khăn hơn bao giờ hết".
Tác giả đang tự nấu cơm cho buổi tối
Ảnh : Nhật Nam
Y tế quận thấy một không khí làm việc thật khẩn trương. Đa số các Bác sĩ, nhân viên Y tế với tấm lòng nhân ái hết sức mình khám và chữa bệnh bù lấp lại khoản của cải còn hết sức khiên tốn mà đoàn đã mang ra.
Cô giáo ấy bây giờ
Ngôi truờng mà chúng tôi đến thăm chỉ có 5 lớp (từ lớp 1 - 5). Nhưng phải học ghép lớp 1, 2, 3 vào một; 4, 5 vào một lớp với tổng số 31 học sinh. Riêng 1 lớp mẫu giáo có được 11 cháu. Với tổng số lớp nói trên chỉ có 3 giáo viên.
Được gặp cô giáo Hà Thị Thu Oanh người mà chúng tôi vẫn mong được gặp trước khi lên đường. Chuyện kể về cô giáo mà chúng tôi nghe được như một khúc tình ca. Sau khi cha mẹ chia tay, cô giáo hồi ấy còn rất nhỏ ở lại với mẹ. Bỗng một hôm, mẹ cô phát hiện mình bị bệnh phong, thời ấy căn bệnh này thật khủng khiếp. Người mẹ lặng lẽ không nói với ai, kể cả cô con gái ruột duy nhất, một mình về làng phong. Từ đó gia đình, bà con không có tin tức. Rồi cô giáo lớn lên, tốt nghiệp trường trung học sư phạm Đà Nẵng. Đầu năm 1987 được bổ nhiệm về dạy trường tiểu họcc Tiên Lãnh, huyện miền núi Tiên Phước, tỉnh Quãng Nam 4 năm. Năm 1990 cô giáo biết được tin mẹ đang ở Hoà Vân, cô cũng như mẹ, một mình lên đường về đây, vừa chăm sóc nuôi dưỡng mẹ vừa dạy học... Năm tháng đã qua đi, cô giáo vẫn thẹn thùng khi nghe tôi hỏi về chuyện "đi hay ở" - đã trả lời "em sẽ ở lại", dù tôi biết đã nhiều lần Phòng GD&ĐT quận Liên Chiểu đề nghị đưa cô về thành phố để dạy. Cô giáo tâm sự: "Em chỉ mong nhà trường có một số tiền nhỏ để lo cho các em như: áo quần, cặp, sách vở... vào đầu năm học, những dịp Tết Trung Thu đến, hoặc để đưa các em về thăm nhà sàn bác Hồ, công viên 29-3, Nhà Văn hoá thiếu nhi... của thành phố Đà Nẵng. Vì có những đề tài tập làm văn trong chương trình học mà thực tế các em chưa hề được "trực quan", nhiều em làm bài nửa chừng bỏ dở, cô giáo hỏi các em trả lời rất cảm động: "Thưa cô! Em chưa bao giờ thấy làm sao em tả được". Thật vậy ước mơ của cô giáo rất giản dị, ước mơ ấy không phải cho cô mà cho các em nhỏ, những người cô hằng yêu mến. Tiếp xúc với cô giáo mới biết thêm ngoài việc dạy học, cô giáo Hà Thị Thu Oanh còn tham gia Ban chấp hành Đoàn Thanh niên thôn, sinh hoạt tích cực trong hội phụ nữ.
Đêm văn nghệ tại Làng Phong Hòa Vân
Ảnh : Nhật Nam
Có những học sinh lên học cấp 2, thôn đưa các em về thành phố học, các em vẫn không hết mặc cảm về nơi mình đang sống. Trong những ngày nghỉ, bạn bè trong lớp đưa các em về quê, các em phải nói dối là đang ở Liên Chiểu nhưng đợi bạn bè về, các em mới vượt núi để về nhà, nhiều lúc trời chuyển mưa và đã tối đen như mực".
Những ngày sống tại đây, tôi mới hiểu mặc cảm ấy không chỉ ở các em mà còn trùm lên tất cả người dân. Mặc cảm ấy hằn quá sâu trong tâm hồn cộng với thời gian dài cách biệt với thế giới bên ngoài đã làm "bó" tầm suy nghĩ của người dân nơi đây, nhất là chị em phụ nữ.
Rời Hoà Vân khi cơn mưa chiều kéo về, tâm trí tôi cứ suy ngẫm mãi - viết gì cho Hoà Vân đây!Trăm điều để nói...
Tác giả: Hoàng Hữu Quyết
Xem thêm:
Du xuân Canh Dần - Khám phá Vân Phong
Làng cùi Vân Phong: heo hút những bóng người-Mười năm không một đám cưới
Làng cùi Vân Phong - Một góc Đà Nẵng ít người biết đến
